ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επι τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

 

ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ

Επί τόπου | Καθ' οδόν

1
1

Καλντερίμι Χ2 |2μηνη μαθητεία και 12ήμερο εργαστήριο στην Πλάκα Τζουμέρκων

By | Uncategorized

Τεχνίτες, μηχανικοί και καλλιτέχνες, φοιτητές, ακαδημαϊκοί και επαγγελματίες από την Ελλάδα και τα Βαλκάνια, συναντιούνται στο ιστορικό μονοπάτι που οδηγεί στο γεφύρι της Πλάκας.

  • Μαθητεία Μαστόρων   –   Plaka Camp: 9/9 – 31/10    2 μήνες εργασίας και εμβάθυνσης στην παραδοσιακή τεχνική του καλντεριμιού
  • Εργαστήριο Πέτρινης Δόμησης   –   Plaka Workshop: 16 – 27 /10    12 μέρες πρακτικής και θεωρίας πάνω στην πέτρινη δόμηση

ΚΑΛΝΤΕΡΙΜΙ

Αντικείμενο της εκπαιδευτικής δράσης θα είναι η πλήρης αποκατάσταση—ανασκευή του ιστορικού μονοπατιού που οδηγεί στο Γεφύρι της Πλάκας, το φθινόπωρο του 2019, όταν παράλληλα θα ολοκληρώνεται η πολυαναμενόμενη αναστήλωση του παρακείμενου ιστορικού γεφυριού. Το λιθόστρωτο αυτό καλντερίμι, μήκους 400μ (τμήματα του οποίου επισκευάστηκαν κατά τη διάρκεια του περσινού εργαστηρίου πέτρινης δόμησης), έχει ανά τα χρόνια υποστεί σημαντικές αλλοιώσεις ως προς την αυθεντική του μορφή καθώς και σοβαρές φθορές που το καθιστούν επισφαλές για τον περιηγητή, ενώ παράλληλα έχει σε μεγάλο βαθμό ξεχαστεί, προς όφελος μιας νεότερης πλακοστρωμένης διαδρομής που ακολουθεί την όχθη του Αράχθου. Εάν τα παραπάνω περιγράφουν τον προβληματικό χαρακτήρα της παρούσας κατάστασης, προδιαγράφουν συνάμα και το παραδοτέο της δράσης: το παραδοσιακό μονοπάτι, πλήρως λειτουργικό, στην αυθεντική του μορφή.

X2: ΔΥΟ ΕΠΑΛΛΗΛΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ

Η έμφαση στην εκπαιδευτική διαδικασία και παράλληλα η ανάγκη περαίωσης του έργου σε εύλογο διάστημα, μας οδήγησαν στο συνδυασμό δύο διαφορετικών μεθόδων οργάνωσης. Συγκεκριμένα:

(α) Μία δίμηνη μαθητεία (Plaka camp) η οποία απευθύνεται ειδικά σε επαγγελματίες τεχνίτες, που θα εργαστούν υπό την καθοδήγηση έμπειρων μαστόρων–εκπαιδευτών, λαμβάνοντας ημερήσια αποζημίωση.

(β) ένα εντατικό εργαστήριο δώδεκα ημερών (Plaka Workshop), που απευθύνεται σε τεχνικούς, μηχανικούς και καλλιτέχνες, φοιτητές και επαγγελματίες από τον κλάδο της κατασκευής, που θα περικλείεται στη συνολική διάρκεια των δύο μηνών.

Ως συνδιοργανωτές στο εγχείρημα αυτό συμμετέχει ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος και το ΤΕΕ Δυτ. Μακεδονίας, ενώ η δράση υποστηρίζεται από το Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας του ΕΜΠ.

(Α) 2ΜΗΝΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΜΑΣΤΟΡΩΝ – PLAKA CAMP

Για το 2μηνο camp που θα αναλάβει το μεγαλύτερο βάρος της ανακατασκευής του παραδοσιακού μονοπατιού υπό την καθοδήγηση των έμπειρων μαστόρων—εκπαιδευτών, θα επιλεχθούν εννέα (9) επαγγελματίες από τον κλάδο της οικοδομής, ηλικίας κάτω των 45 ετών: έξι (6) με ενεργό παρουσία στην περιοχή της Ηπείρου και τρεις (3) από την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Για τους μαθητευόμενους τεχνίτες προβλέπεται διαμονή στην περιοχή του έργου καθώς και αποζημίωση 30 ευρώ/ημέρα (συνολικά 1050 ευρώ καθαρά).

Τα κριτήρια με βάση τα οποία θα πραγματοποιηθεί η επιλογή μπορούν να περιγραφούν ως εξής:

  • ΒΑΘΜΟΣ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ και ΚΙΝΗΤΡΟ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ. Η μαθητεία απευθύνεται σε επαγγελματίες τεχνίτες που ήδη δραστηριοποιούνται στον κλάδο της κατασκευής.
  • ΕΜΠΕΙΡΙΑ. Η εργασιακή εμπειρία σε λίθινες κατασκευές, η προγενέστερη επαφή με τις παραδοσιακές τεχνικές και η πιθανή συμμετοχή σε εργαστήρια και εκπαιδευτικές δράσεις, θα συνεκτιμηθούν θετικά.
  • ΗΛΙΚΙΑ. Το κάλεσμα απευθύνεται σε υποψηφίους έως και 45 ετών.
  • ΕΝΤΟΠΙΟΤΗΤΑ. Το κάλεσμα απευθύνεται σε τεχνίτες από ολόκληρη την Ελλάδα, ωστόσο προτεραιότητα θα δοθεί σε υποψήφιους από την περιοχή  των Τζουμέρκων και της Ηπείρου.

Οι εκπαιδευόμενοι—τεχνίτες θα χωριστούν σε τρεις ομάδες εργασίας των τριών ατόμων και θα κατανεμηθούν στο πεδίο, σε τρία διαφορετικά συνεργεία κατά μήκος του μονοπατιού, όπου για σχεδόν δύο μήνες θα εργαστούν υπό την καθοδήγηση των τριών μαστρόρων—εκπαιδευτών. Επικεφαλής της ομάδας των εκπαιδευτών θα είναι ο Κώστας Ταρνανάς από τον Πεντάλοφο Κοζάνης, ένας από τους πλέον καταξιωμένους μάστορες—πετράδες στην Ελλάδα, ενώ πλάι του θα βρεθούν ο Γιώργος Αναστασιάδης και ο Δημήτρης Φώτης, δύο μάστορες με βαθιά γνώση και εμπειρία στις πέτρινες κατασκευές όσο και στη διαδικασία της διδασκαλίας.

(Β) 12ΗΜΕΡΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΤΡΙΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ

Για το εντατικό εργαστήριο των δώδεκα ημερών, προκηρύσσονται θέσεις για είκοσι επτά (27) συμμετέχοντες (σπουδαστές, ερευνητές, επαγγελματίες μηχανικοί κοκ) από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Εννέα (9) από τις θέσεις αυτές δεσμεύονται ειδικά για υποψηφίους από την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, στους οποίους θα δοθούν πλήρεις υποτροφίες από το κοινωφελές ίδρυμα Headley Trust, που χρηματοδοτεί μέρος της δράσης.

  • 18 συμμετέχοντες από την Ελλάδα και το εξωτερικό
  • 9 συμμετέχοντες από τα Βαλκάνια

Παράλληλα, προκηρύσσονται τρεις (3) θέσεις εθελοντών, στους οποίους παρέχεται διαμονή και διατροφή (πρωινό, πρόγευμα και δύο πλήρη γεύματα) για το διάστημα των δώδεκα ημερών. Πιο συγκεκριμένα, προκηρύσσονται δύο (2) θέσεις επιμελητών και μία (1) θέση διερμηνέα (ελληνικά—αγγλικά), προκειμένου να συνδράμουν τα μέλη και τους συνεργάτες του Μπουλουκιού στο συντονισμό της εκπαιδευτικής δράσης και του έργου. Και για τις τρεις αυτές θέσεις θεωρείται απαραίτητη η γνώση αγγλικών και ελληνικών, ενώ η γνώση άλλων γλωσσών θα συνεκτιμηθεί θετικά. Ως προϋπόθεση για την αίτηση εθελοντικής συμμετοχής, τίθεται η παρουσία σε κάποια από τις προηγούμενες δράσεις της ομάδας μας.

  • 2 εθελοντές από την Ελλάδα (μία θέση διερμηνέα και μία θέση επιμελητή)
  • 1 εθελοντής από τα Βαλκάνια (θέση επιμελητή)

Κατά τη διάρκεια των δώδεκα ημερών, οι συμμετέχοντες θα κατανεμηθούν στα τρία συνεργεία τα οποία θα έχουν ήδη αναπτυχθεί στο πεδίο και θα εργαστούν υπό την καθοδήγηση των μαστόρων—εκπαιδευτών και με τη βοήθεια των τεχνιτών—εκπαιδευομένων.

Παράλληλα, οι εκπαιδευόμενοι και των δύο προγραμμάτων, θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις της μαστορικής γνώσης, μέσα από διαλέξεις θεωρητικού και τεχνικού περιεχομένου από έγκριτους ακαδημαϊκούς και καταξιωμένους επαγγελματίες του κλάδου, αλλά και μέσα από ποικίλες εκπαιδευτικές δράσεις, όπως επισκέψεις σε έργα και εμβληματικούς τόπους της περιοχής, επιδείξεις και πρακτική εξάσκηση. Ανάμεσα στους εισηγητές που θα μας τιμήσουν με την παρουσία τους, στις ημέρες των διαλέξεων συμπεριλαμβάνονται:

  • ο Μανώλης Κορρές, ομότιμος καθηγητής ιστορίας αρχιτεκτονικής της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ
  • ο Παναγιώτης Τουλιάτος, ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Frederick
  • ο Βασίλης Γκανιάτσας, καθηγητής αρχιτεκτονικών συνθέσεων & θεωρίας του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, διευθυντής του εργαστηρίου αρχιτεκτονικής μορφολογίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ
  • ο Γιώργος Σμύρης, επίκουρος καθηγητής ιστορίας αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
  • ο Βασίλης Μέλφος, αναπληρωτής καθηγητής Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας του ΑΠΘ
  • ο Νίκος Κατσουλάκος, Δρ Μηχανολόγος Μηχανικός, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής ΜΕΚΔΕ
  • ο Αινείας Οικονόμου, Δρ Αρχιτέκτων Μηχανικός
  • η Μαρία Μπαλοδήμου, Αρχιτέκτων Μηχανικός MSc, Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΜΠ
  • ο Χρήστος Γιαννέλος, Πολιτικός Μηχανικός Msc, Υποψήφιος Διδάκτωρ ΕΜΠ
  • ο Χρήστος Τάκος, Αρχιτέκτων Μηχανικός MSc
  • η Παναγιώτα Ανδριανοπούλου, Εθνολόγος – Προϊσταμένη Τμήματος Συλλογών, Έρευνας και Τεκμηρίωσης Λαϊκής Τέχνης Μουσείου Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού ΥΠΠΟΑ, UNESCO ICH Facilitator

Με ιδιαίτερη χαρά μπορούμε επίσης να ανακοινώσουμε πως ο David Baxter (διευθυντής των Ευρωπαϊκών έργων του Ινστιτούτου Αποκατάστασης Ιστορικών Κτιρίων (IHBC), θα είναι ένας από τους βασικούς μας συνεργάτες στο δωδεκαήμερο Εργαστήριο Πέτρινης Δόμησης, κατά τη διάρκεια του οποίου θα μοιραστεί μαζί μας τη γνώση και την εμπειρία του γύρω από παραδείγματα διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς διαμέσου της διδασκαλίας παραδοσιακών τεχνικών στην συντήρηση και την αποκατάσταση ιστορικών κτιρίων. Περαιτέρω, με μεγάλη ικανοποίηση μπορούμε να ανακοινώσουμε ότι ο σπουδαίος Τζουμερκιώτης γλύπτης και ομότιμος καθηγητής της ΑΣΚΤ, Θεόδωρος Παπαγιάννης, που πέρσι συμμετείχε ως εισηγητής στις διαλέξεις του εργαστηρίου μας, συμφώνησε να συμβάλει στην ανασκευή του παλιού μονοπατιού, λαξεύοντας ένα μικρό αριθμό λίθων με αναφορές σε συμβολικές μορφές της ηπειρώτικης οικοδομικής παράδοσης, προκειμένου αυτοί να εγκιβωτιστούν σε επιλεγμένα σημεία στο νέο κατάστρωμα.

Λεπτομέρεια από το δάπεδο του προαύλιου χώρου στην Ιερά Μονή Παναγίας Τσούκας Ιωαννίνων

Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ ΚΑΛΝΤΕΡΙΜΙ

Ένας από τους άμεσους εκπαιδευτικούς στόχους της δράσης είναι να επανασυστήσει τους ντόπιους τεχνίτες στην —εν πολλοίς ξεχασμένη— παραδοσιακή τεχνική του καλντεριμιού και να αναδείξει ένα κενό γνώσης που έχει ήδη κοστίσει στο δομημένο περιβάλλον της Ηπείρου, αλλά και γενικότερα στα οικιστικά σύνολα της χώρας. Μπορούμε εδώ να σημειώσουμε ότι οι νεότερες πλακοστρώσεις των οικισμών της Ηπείρου, αποτελούν ένα οδυνηρό παράδειγμα για το πως η ελλιπής γνώση και η συνακόλουθη αδιαφορία γύρω από τα ειδικά εκείνα στοιχεία που συγκροτούν τις παραδοσιακές τεχνικές έχει ήδη αποδώσει μικρά και μεγάλα ‘εγκλήματα’ σε πολλούς χαρακτηρισμένους παραδοσιακούς οικισμούς. Αντιλαμβάνεται επομένως κανείς, ότι η επένδυση στην ανάκτηση αυτής της γνώσης, από τους επαγγελματίες που σήμερα εργάζονται και κτίζουν στις περιοχές αυτές, είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς την αντιστροφή αυτή της τάσης.

Ο Κώστας Ταρνανάς (αριστερά) και ο Παύλος Βήχας (δεξιά) στο περσινό εργαστήριο πέτρινης δόμησης

Ασφαλώς, αυτό που αποκαλούμε ‘αυθεντικό καλντερίμι’ δεν μπορεί να εξαντληθεί σε μια στενά τεχνική ανάλυση· παρόλα αυτά, οι τεχνικές παρατηρήσεις επί του συγκεκριμένου κάθε φορά ζητήματος, μοιάζει να αποτελούν μια ασφαλή αφετηρία για την προσέγγιση της μαστορικής γνώσης και ευρύτερα για την εμπλοκή με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται για τα παραδοσιακά οικιστικά σύνολα σήμερα. Υπό την έννοια αυτή, το ‘αυθεντικό καλντερίμι’ τίθεται εξίσου ως τεχνική, όσο και ως ‘τρόπος’ που αποτελεί αντικείμενο έρευνας και ερμηνείας· και για το λόγο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντική η εργασία ‘πάνω’ στο παλιό μονοπάτι της Πλάκας, αλλά και η συνάντηση όλων —μαστόρων και τεχνιτών, μηχανικών, ερευνητών και ακαδημαϊκών δασκάλων— επί το έργο.  Μέσα από τέτοιου είδους συναντήσεις θεωρούμε πως είναι εφικτή μια επανενεργοποίηση της παραδοσιακής γνώσης και η ευρύτερη διάδοσή της, ξεκινώντας από το αρμόδιο εκείνο κοινό που οφείλει να μπορεί να την αναγνωρίσει, αν πρόκειται να τη σεβαστεί και να συμβάλει στη διατήρηση και  την εξέλιξή της.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΛΑΚΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ

Σημαντικό επιχείρημα για την απόφαση μας να επιστρέψουμε στην Πλάκα Τζουμέρκων αποτέλεσε η δυναμική που αναπτύχθηκε ανάμεσα στο εργαστήριο (διοργανωτές, εκπαιδευτές, συμμετέχοντες) και την τοπική κοινωνία και τους φορείς της. Ως αιχμή αυτής της δυναμικής αναδείχθηκε το αίτημα της πλήρους επισκευής—αποκατάστασης του παραδοσιακού μονοπατιού. Πιστεύουμε ότι η ανταπόκριση σε αυτό το αίτημα που αυθόρμητα εκφράστηκε από την κοινότητα της Πλάκας κατά την εξέλιξη της περσινής δράσης, θα μπορούσε να ενισχύσει την εμπιστοσύνη όχι μόνο της συγκεκριμένης τοπικής κοινωνίας, αλλά ευρύτερα των τοπικών κοινωνιών της Ηπείρου σε πρωτοβουλίες προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, η πλήρης αποκατάσταση του μονοπατιού και η απόδοσή του στη χρήση των μόνιμων κατοίκων και των επισκεπτών, περιγράφει την κλίμακα των έργων–εργαστηρίων που ως ομάδα προσδοκούμε να αναλαμβάνουμε καθώς και το ‘βαθμό ολοκλήρωσης’ που θεωρούμε απαραίτητο, ώστε να επιτυγχάνεται ένας επαρκής αντίκτυπος στο δομημένο περιβάλλον αλλά και στην καθημερινή ζωή των κοινοτήτων στις οποίες απευθυνόμαστε. Ακόμη, σκόπιμο θεωρήσαμε να αξιοποιήσουμε τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν από την περσινή διοργάνωση, την εμπειρία και τη γνώση του συγκεκριμένου πεδίου. Τα κεκτημένα αυτά, συμπυκνώνονται στο έμψυχο δυναμικό των ενεργών μαστόρων της περιοχής με τους οποίους ήδη συνεργαστήκαμε, τους τοπικούς φορείς που στήριξαν τη δράση, καθώς και στην εξαιρετική συνεργασία που είχαμε με το Δήμο Βορείων Τζουμέρκων που στηρίζει έμπρακτα τη συνέχιση αυτής της προσπάθειας.

Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΦΥΡΙΟΥ

Όπως ήδη αναφέρθηκε, σημαντικό κομμάτι αυτού του εγχειρήματος είναι ο συντονισμός των εργασιών του εργαστηρίου με τις εργασίες της αναστήλωσης του Γεφυριού της Πλάκας, οι οποίες αναμένεται να οδεύουν προς ολοκλήρωση το φθινόπωρο του 2019. Πέρα από τη συμβολική της διάσταση, η συγκυρία αυτή έχει ιδιαίτερη πρακτική–εκπαιδευτική αξία, αφού προσφέρει στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να επισκεφθούν και να παρακολουθήσουν ένα έργο κυριολεκτικά μοναδικό, καθώς —εκτός των άλλων— πρόκειται για τη μεγαλύτερη λίθινη κατασκευή που πραγματοποιείται στην Ελλάδα, τουλάχιστον από τα μέσα του περασμένου αιώνα, ενώ το ίδιο το γεφύρι της Πλάκας υπήρξε μέχρι την κατάρρευσή του, το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων.

Περαιτέρω, θεωρούμε ότι η ανακατασκευή του ιστορικού γεφυριού αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να ανοίξει δυναμικά ο διάλογος γύρω από τα ζητήματα των παραδοσιακών τεχνικών δόμησης, όχι μόνο ως μια ειδική πτυχή του κλάδου της προστασίας μνημείων και ιστορικών συνόλων, αλλά ως μια ζωντανή πρακτική και ένα ενεργό επαγγελματικό πεδίο που οφείλει να βρει τη θέση του ανάμεσα στις σύγχρονες πρακτικές του κτίζειν.

ΣΥΝΟΛΙΚΑ

Η δράση ΚΑΛΝΤΕΡΙΜΙ Χ2 θα διεξαχθεί από 9 Σεπτεμβρίου έως 31 Οκτωβρίου 2019. Όπως ήδη αναφέρθηκε, η δομή του προγράμματος προβλέπει την εκπαίδευση εννέα (9) νέων οικοδόμων που θα χωριστούν σε τρία συνεργία, κάθε ένα από τα οποία θα εργαστεί σε διαφορετικό τμήμα του μονοπατιού, υπό την καθοδήγηση ενός έμπειρου καταρτισμένου μάστορα—εκπαιδευτή. Όπως είναι αντιληπτό, τα συνεργία αυτά που προβλέπεται να εργαστούν για το διάστημα των δύο μηνών, θα αναλάβουν να φέρουν σε πέρας και το μεγαλύτερο μέρος του έργου. Ωστόσο, εξαιρετικά σημαντική αναμένεται να είναι η επαφή των συνεργίων αυτών με τους είκοσι-επτά (27) σπουδαστές, επαγγελματίες μηχανικούς και ερευνητές που θα στελεχώσουν το εντατικό εργαστήριο των δώδεκα ημερών, το οποίο θα διεξαχθεί στο διάστημα 16 – 27 Οκτωβρίου 2019. Τοποθετούμενο στις δύο τελευταίες εβδομάδες του Οκτωβρίου το εργαστήριο αυτό θα ‘κλείσει’ τον κύκλο του 2μηνου camp ‘ανοίγοντας’ συνάμα τις εργασίες του σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό.

Με βάση τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι αυτή η δράση σκοπεύει να αποτελέσει μια ανοιχτή πλατφόρμα όπου για δύο περίπου μήνες θα φιλοξενηθεί ο διάλογος γύρω από τις σημαντικές προκλήσεις που θέτει η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, ανάμεσα σε πολλούς και διαφορετικούς δρώντες. Σε αυτή την προσπάθεια, όπως ήδη αναφέρθηκε έχουμε τη θετική ανταπόκριση για συνέχιση της συνεργασίας μας με το Δήμο Β. Τζουμέρκων, ο οποίος καλύπτει ένα σημαντικό κομμάτι του προϋπολογισμού, καθώς και Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και του ΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας, που αποτελεί τον έτερο συνδιοργανωτή αυτής της δράσης. Παράλληλα, βρισκόμαστε στη διαδικασία αναζήτησης περαιτέρω συνεργατών και χρηματοδότησης προκειμένου το εγχείρημα αυτό να ολοκληρωθεί με τους καλύτερους δυνατούς όρους. Στην προσπάθεια αυτή, κρίσιμη υπήρξε και η στήριξη που μας παρέχει το αγγλικό ίδρυμα Headley Trust, εκπρόσωποι του οποίου θα παραβρεθούν στο διήμερο του κλεισίματος των εργασιών στις 26 και 27 Οκτωβρίου.

Ευρύτερα, πρόθεσή μας υπήρξε να ενισχύσουμε τη σχέση μας με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας όπως το ΕΜΠ, το Παν. Πατρών και το Παν. Ιωαννίνων, με ομάδες και φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως η Σουηδική ΜΚΟ Cultural Heritage without Borders, η οργάνωση Dragodid από την Κροατία και τα Άνθη της Πέτρας από τα Λαγκάδια Αρκαδίας, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουμε το υψηλό επίπεδο και την διεπιστημονικότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Θεωρούμε πως μέσα από τέτοιες διεργασίες, μπορούν πράγματι να αναδειχθούν νέοι τεχνίτες, αλλά και νέοι μηχανικοί, οι οποίοι μέσα από τη δουλειά τους θα καλλιεργήσουν και θα αποδείξουν έμπρακτα τις δεξιότητές τους, ανοίγοντας το δρόμο για μια άλλη αντίληψη της παραδοσιακής οικοδομικής. Παράλληλα, η ενεργοποίηση μιας σειράς από τοπικούς φορείς (όπως η αυτοδιοίκηση και οι τοπικές επιχειρήσεις), στην κατεύθυνση της στήριξης τέτοιων δράσεων, μοιάζει να έχει ρόλο παιδαγωγικό, με την έννοια της ευαισθητοποίησης αλλά και της εξοικείωσης με εναλλακτικά παραδείγματα ανάπτυξης, αξιοποίησης και ανάδειξης της κληρονομιάς.  Αυτή η συνολική εμπλοκή είναι άλλωστε η μόνη που μπορεί να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα εγχειρημάτων όπως το προτεινόμενο, ωθώντας το σύνολο των εμπλεκομένων στην ανάληψη δράσης, στη σύνταξη προτάσεων και την αναζήτηση λύσεων, για τη δικαίωση μιας κληρονομιάς που όχι μόνο δεν πρέπει να χαθεί, αλλά μοιάζει να φέρει πολλές από τις απαντήσεις που σήμερα λείπουν. Στην κατεύθυνση μιας τέτοιας προσπάθειας, σχεδιάσαμε την επισκευή—αποκατάσταση του παλιού μονοπατιού για το Γεφύρι της Πλάκας,  μέσα από δύο επάλληλα εργαστήρια πέτρινης δόμησης και καλούμε όσους και όσες ενδιαφέρονται να δηλώσουν συμμετοχή.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ:

2μηνη μαθητεία μαστόρων – Plaka Camp

  • 9 Σεπτεμβρίου — 31 Οκτωβρίου 2019
  • Δευτέρα— Παρασκευή, 08:00 – 16:00
  • Εξασφαλισμένη διαμονή
  • Αποζημίωση 30 ευρώ / ημέρα
  • Πλήρης παρακολούθηση του 12ήμερου εργαστηρίου
  • Δήλωση συμμετοχής έως 22 Αυγούστου 2019

12ήμερο εργαστήριο πέτρινης δόμησης

  • 16 Οκτωβρίου — 27 Οκτωβρίου 2019
  • 18 συμμετέχοντες από την Ελλάδα και το Εξωτερικό
  • 9 συμμετέχοντες από τα Βαλκάνια
  • Κόστος συμμετοχής (περιλαμβάνει διαμονή και ημιδιατροφή)
    • 500 ευρώ
    • 350 ευρώ, για φοιτητές και ανέργους
  • 2 εθελοντές από την Ελλάδα (μία θέση διερμηνέα και μία θέση επιμελητή)
  • 1 εθελοντής από τα Βαλκάνια (θέση επιμελητή)
  • Δήλωση συμμετοχής έως 8 Σεπτεμβρίου 2019

Δήλωση Συμμετοχής εδώ

“Καταφύγια”

By | Uncategorized

Το Περιοδεύον Εργαστήριο για τις Παραδοσιακές Τεχνικές Δόμησης παρουσιάζει την εκπαιδευτική δράση

Καταφύγια’
τόποι προστασίας, πεδία ελευθερίας

που θα πραγματοποιηθεί στην ορεινή περιοχή των Τζουμέρκων μεταξύ 1-6 Μαΐου 2019.

Πρόκειται για δύο 6ήμερα εργαστήρια που θα διεξαχθούν παράλληλα, στο Ορεινό Καταφύγιο Μελισσουργών και το Ορειβατικό Καταφύγιο Πραμάντων, το κάθε ένα αφιερωμένο σε διαφορετικά υλικά και κατασκευαστικές τεχνικές.

Το καταφύγιο Μελισσουργών, στα 1023 μ.
Το καταφύγιο Πραμάντων, στα 1300 μ.

Χάρη στην εγγύτητα αλλά και την απόστασή τους από το εύθραυστο περιβάλλον των παραδοσιακών οικισμών, οι χώροι των καταφυγίων μοιάζει να παρακινούν την κατασκευαστική φαντασία, προς την κατεύθυνση δημιουργικών προσεγγίσεων της παράδοσης. Από τη μία πλευρά, η γειτνίαση με τους οικισμούς μας επιτρέπει να συναισθανθούμε τη σημασία των αρχιτεκτονικών τύπων ως δομές και ως μορφές, ως φορείς επάλληλων στρωμάτων γνώσης και νοημάτων. Από την άλλη, η απόσταση από τους μεγάλους αυτούς ‘δασκάλους’, μας ενθαρρύνει να ‘παίξουμε’ και να φανταστούμε τους τρόπους με τους οποίους οι παραδοσιακές τεχνικές, τα φυσικά υλικά και η αδιαμεσολάβητη σχέση με το έργο, μπορούν να αναζητηθούν στη σημερινή εποχή και να εκφράσουν ανάγκες και επιθυμίες σύγχρονες, πολύπλοκες και αντιφατικές.

Τα ‘Καταφύγια’ εμφανίζονται έτσι ως τόποι προστασίας και ως πεδία μιας ορισμένης ελευθερίας. Κατά τη διάρκεια της διαμονής μας, θα ανιχνεύσουμε σύγχρονες ερμηνείες των διδαγμάτων της παράδοσης, μέσα από δύο πειραματικές κατασκευές. Σε αυτό το πλαίσιο, όσοι επιθυμούν να παρευρεθούν καλούνται να επιλέξουν μια από τις δύο θεματικές που αφορούν το πρακτικό μέρος των εργαστηρίων:

Α) ΠΕΤΡΑ – ΠΗΛΟΣ : Διασκευάζοντας τον παραδοσιακό ξυλόφουρνο
Αντλώντας από την παραδοσιακή κατασκευαστική τυπολογία, αλλά και από παραδείγματα σύγχρονων εφαρμογών, ο νέος ξυλόφουρνος του Καταφυγίου Μελισσουργών, θα κατασκευαστεί από τοπικούς λίθους, με θόλο από συμπαγείς οπτόπλινθους με εφαρμογή πηλοκονιαμάτων. Τις εργασίες θα κατευθύνουν ο Τζουμερκιώτης μάστορας Παύλος Βήχας από τους Κτιστάδες και ο Χρήστος Κυριακόγγονας (μέλος της Συνεργατικής Φυσικής Δόμησης), ειδικός στις κατασκευές με χώμα.

Β) ΞΥΛΟ: Συστήνοντας το ‘τζουμερκιώτικο’ δεντρόσπιτο
Το δεντρόσπιτο που από καιρό επιθυμούσε η οικογένεια του Καταφυγίου Πραμάντων, θα αποτελείται εξ’ ολοκλήρου από ξύλινα στοιχεία χρησιμοποιώντας παραδοσιακές εντορμίες. Τις εργασίες κατασκευής, αλλά και την επίδειξη παραδοσιακών τεχνικών κατεργασίας και συνδεσμολογίας ξύλινων στοιχείων, θα κατευθύνει ο Τρύφωνας Παπαϊωάννου, ξυλουργός από την Κυψέλη Τζουμέρκων και ο αρχιτέκτονας-ξυλουργός Γεώργιος Καρβέλας.

Παράλληλα με τα πρακτικά μαθήματα, το πρόγραμμα των εργαστηρίων θα υποστηριχθεί από διαλέξεις τεχνικού και θεωρητικού περιεχομένου, από έγκριτους ακαδημαϊκούς, μεταξύ των οποίων ο Συμεών Αγαθόπουλος (καθηγητής, Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών του Π. Ιωαννίνων), η Μαρία Αρακαδάκη (αναπλ. καθηγήτρια Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ), ο Σταύρος Απότσος (υποψήφιος Διδάκτορας Τμήματος Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ), ο Γιώργος Καρβέλας (αρχιτέκτων-ξυλουργός, πρώην εντεταλμένος λέκτορας Π. Πατρών και ΤΕΙ Αθηνών), ο Γιώργος Μαντάνης (καθηγητής, Τμήμα Σχεδιασμού και Τεχνολογίας Ξύλου-Επίπλου ΤΕΙ Θεσσαλίας), ο Τζώρτζης Μακρυωνίτης (χημικός, ερευνητής παραδοσιακών ξυλόφουρνων), και η Ελευθερία Τσακανίκα (επικ. καθηγήτρια Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ). Οι διαλέξεις θα πραγματοποιηθούν στο Συνεδριακό Κέντρο Πραμάντων και σε κοινοτικό χώρο του οικισμού Μελισσουργών· αφορούν τους συμμετέχοντες και των δύο εργαστηρίων, και θα είναι ανοιχτές στο κοινό.

Στο πρόγραμμα των εργαστηρίων θα συμπεριληφθούν παρουσιάσεις από συλλογικότητες και ανθρώπους που δραστηριοποιούνται γύρω από θέματα κατασκευής και κοινών (commons), όπως οι p2p lab, οι Habibi Works, η ομάδα ΑΡΜΟΣ-Συνεργατική Φυσικής Δόμησης, η Γεωργία Κανελλοπούλου (Δίκτυο Δάφνη) και προσωπικότητες της τοπικής κοινωνίας με σημαντικό καλλιτεχνικό έργο, όπως ο Γιώργος Πολύζος από τον οικισμό Τσόπελα.

Αναμνηστική φωτογραφία μαστόρων που αναγράφει:
“Εκκλησία Ζαπαντίου/Βρισκόμαστε απάνω στες /σκαλωσίες σε δέκα μέτρα ύψος/φτιάνομε τους θόλους το καλο/καίρι δούλευα εκεί. Ανδρέας”
Πηγή: pyrsogianni.gr

Η δράση ‘Καταφύγια’ απευθύνεται σε επαγγελματίες της κατασκευής και ερευνητές από πεδία συναφή με την παραγωγή του χώρου, που επιθυμούν να εμβαθύνουν στις ξύλινες κατασκευές, την πέτρινη δόμηση και τη δόμηση με χώμα· καθώς και ευρύτερα σε όσες και σε όσους ενδιαφέρονται για προσεγγίσεις της πολιτιστικής κληρονομιάς υπό το πρίσμα των καθημερινών πρακτικών και των παραδοσιακών τεχνικών.

Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων ορίζεται στα 14 άτομα για κάθε κατασκευή.

Με το πέρας του εργαστηρίου θα δοθούν πιστοποιητικά συμμετοχής.

Κόστος συμμετοχής
Tο κόστος συμμετοχής ορίζεται στα 350€, ποσό μέσα από το οποίο καλύπτονται:

  • Συμμετοχή στο εργαστήριο
  • 7 διανυκτερεύσεις στα καταφύγια
  • Ημιδιατροφή που συμπεριλαμβάνει πρωινό και ένα πλήρες γεύμα.

Οι συμμετέχοντες επιβαρύνονται με λοιπά προσωπικά έξοδα, καθώς και τα έξοδα που αφορούν την άφιξη και την αναχώρησή τους από την περιοχή του εργαστηρίου.

Δήλωση Συμμετοχής
Δηλώστε συμμετοχή συμπληρώνοντας τη σχετική φόρμα και στείλτε τη στο info@boulouki.org έως τις 24 Μαρτίου 2019 (για να συμπληρώσετε την αίτηση μέσω υπολογιστή, θα χρειαστείτε Foxit ή Acrobat Reader).

Σημαντικές Ημερομηνίες
24 Μαρτίου 2019          Λήξη προθεσμίας δήλωσης συμμετοχής
31  Μαρτίου 2019           Επιλογή συμμετεχόντων και επιβεβαίωση συμμετοχής
1-6 Μαΐου 2019             Διεξαγωγή εργαστηρίου

Το μπουλούκι στο γεφύρι – ένας απολογισμός

By | Uncategorized
«Όσο όμως οι πέτρες κι αν είναι εύκολο να τις μετακινήσεις, δεν είναι εξίσου εύκολο να τροποποιήσεις τις σχέσεις που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ αυτών και των ανθρώπων. (…) Εξαφανίστε τώρα τα σπίτια, τους δρόμους, τα περάσματα, εξαφανίστε τα εν μέρει ή τροποποιήστε την κατεύθυνση, τον προσανατολισμό, τη μορφή ή την όψη τους, ή αλλάξτε απλώς τη θέση που έχουν το ένα σε σχέση με το άλλο. Οι πέτρες και τα υλικά δεν θα σας αντισταθούν. Θα αντισταθούν όμως οι ομάδες [των ανθρώπων] και μέσω αυτών θα σκοντάψετε στην αντίσταση –εάν όχι των ίδιων των λίθων– τουλάχιστον της παλιάς τους διαρρύθμισης.»
Maurice Halbwachs, Η συλλογική μνήμη

Στο διάστημα μεταξύ 20 και 31 Αυγούστου 2018, στην περιοχή της Πλάκας Τζουμέρκων, πραγματοποιήθηκε το δωδεκαήμερο εργαστήριο Πέτρινης Δόμησης «Το μπουλούκι στο Γεφύρι». Η ομάδα «Μπουλούκι», σε συνεργασία με το Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας (ΜΕ.Κ.Δ.Ε.) και το Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Ηπείρου, σχεδίασε και υλοποίησε το εργαστήριο αυτό, που ως αντικειμενικό του σκοπό είχε να φέρει σε επαφή νέους επαγγελματίες του δομημένου περιβάλλοντος (τεχνικούς, μηχανικούς, καλλιτέχνες) με μια συστηματική προσέγγιση της παραδοσιακής γνώσης της τέχνης της πέτρας. Συνάμα, από μια ευρύτερη σκοπιά, πρόθεση του εργαστηρίου είναι να συνεισφέρει στην εδραίωση της μελέτης των παραδοσιακών τεχνικών δόμησης ως ένα σύγχρονο γνωστικό πεδίο, προσανατολισμένο –πέρα από  τη διάσωση και την καταγραφή– στην αφομοίωση των παραδοσιακών τεχνικών στις σύγχρονες πρακτικές.

Παίρνοντας αφορμή από το ιστορικό γεφύρι της Πλάκας, η παρουσία του οποίου καθόρισε τη φυσιογνωμία της περιοχής, το εργαστήριο εστίασε στα τρία δομικά μέρη μιας πέτρινης γέφυρας: το τόξο, ο τοίχος και το λιθόστρωτο καλντερίμι, εμπλέκουν τρεις διαφορετικές τεχνικές δόμησης, οι οποίες ασφαλώς δεν εξαντλούνται στη γεφυροποιία αλλά απαντώνται και συνδυάζονται σε ένα μεγάλο αριθμό παραδοσιακών κατασκευών και κτιριακών τύπων.

Οδηγοί στην προσπάθεια αυτή, δεν μπορούσαν παρά να είναι έμπειροι και καταξιωμένοι μάστορες από την ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων. O Χρήστος Τσέκας από τους Ραφταναίους, ο Παύλος Βήχας από τους Κτιστάδες, ο Κώστας Πλιακοπάνος από το Μονολίθι, ο Χάρης Μπουμπουγιάννης από το Μιχαλίτσι, ο Γιώργος Τριαντάφυλλος από το Γραικικό, οι Δημήτρης και Κώστας Φώτης από τα Κουκούλια, ο Νίκος Μάνθος από την Πλατανούσα και ο Δημήτρης Γεωργούλης από τους Χουλιαράδες, καθώς και ο Κώστας Ταρνανάς που μας επισκέφτηκε από τον Πεντάλοφο Κοζάνης, υπήρξαν οι συνεργάτες της ομάδας στη δράση αυτή. Περαιτέρω, στο χώρο του εργαστηρίου –και πιο συγκεκριμένα την ημέρα που αφιερώθηκε στο πελέκημα–  παρευρέθηκαν παλιοί μάστορες της περιοχής, που έχουν πλέον αποσυρθεί από την ενεργό δράση. Ο Κώστας Σταυρούλας από τα Πράμαντα, ο Χαρίλαος Κόνιαρης από το Μιχαλίτσι, ο Γιώργος Μεράντζας από την Τσόπελα, ο Χρήστος Μπριασούλης από τους Κτιστάδες και άλλοι, βοήθησαν από τη μεριά τους στο πλησίασμα της τέχνης που γνώρισαν και υπηρέτησαν όλα αυτά τα χρόνια.

Η διδασκαλία και η εξάσκηση πάνω στις τρεις τεχνικές υπήρξε ο κορμός της δράσης, οι εργασίες της οποίας αναπτύχθηκαν κατά μήκος του παλιού μονοπατιού που οδηγεί στο ιστορικό γεφύρι. Πρακτικός μας στόχος ήταν η επισκευή του μονοπατιού, στις κατευθύνσεις που υποδεικνύει η αυθεντική κατασκευή (η πλέον αξιόπιστη μαρτυρία της γνώσης των μαστόρων), όπου αυτή διατηρείται. Από μια άλλη σκοπιά, με την επιλογή του μονοπατιού ως ραχοκοκαλιά του εργαστηρίου, επιχειρήσαμε να εμπλακούμε με τη ‘δομή’ του τόπου· μέσω αυτής και «επ’ αυτής» θελήσαμε να ορίσουμε ένα έργο, το οποίο θα δίνει το ρυθμό στις εργασίες μας, με βάση τις προδιαγραφές του οποίου θα κρίνουμε το αποτέλεσμα των προσπαθειών μας και το οποίο θα αποδώσουμε στον τόπο και τους ανθρώπους του.

Στην κατεύθυνση αυτή, η προετοιμασία και ο καθαρισμός της έκτασης του μονοπατιού που μας αφορούσε, επιδιώχθηκε να γίνει με τη συμμετοχή της τοπικής  κοινότητας, την οποία καλέσαμε σε μιντάτι. Πρόκειται για μια λέξη που αναφέρεται –ανάμεσα σε άλλες, στην Ήπειρο και την υπόλοιπη Ελλάδα– στις πρακτικές αλληλοβοήθειας μέσα από τις οποίες οι παραδοσιακές κοινότητες οργάνωναν την αλληλεγγύη τους, αποκρινόμενες συλλογικά στις επιμέρους ανάγκες των μελών τους. Αφού η περιοχή παρέμβασης καθαρίστηκε και προετοιμάστηκε, οργανώθηκε σε τρία τμήματα, σε κάθε ένα από τα οποία δόθηκε έμφαση σε μια διαφορετική τεχνική. Με τον τρόπο αυτό και καθώς οι συμμετέχοντες εργάζονταν υπό την καθοδήγηση των διδασκόντων μαστόρων για δύο ημέρες σε κάθε συνεργείο, επισκευάστηκαν κατεστραμμένα τμήματα υφιστάμενων τοίχων, αποκαταστάθηκε μέρος του παραδοσιακού λιθόστρωτου, ενώ μια νεότερη πρόχειρη κατασκευή που επέτρεπε τη διέλευση του νερού προς τα παρακείμενα χωράφια αντικαταστάθηκε με ένα μικρό τοξωτό γεφύρι.

Παράλληλα με τα πρακτικά μαθήματα, το πρόγραμμα του εργαστηρίου υποστηρίχθηκε από μια σειρά διαλέξεων θεωρητικού αλλά και τεχνικού περιεχομένου, από έγκριτους ακαδημαϊκούς και επαγγελματίες του πεδίου των αποκαταστάσεων και της πολιτιστικής διαχείρισης. Οι διαλέξεις φιλοξενήθηκαν στη Μονή Μουχουστίου, στο χώρο του πολιτιστικού συλλόγου και πλαισίωσαν την πρακτική εξάσκηση, τοποθετούμενες στο άνοιγμα και το κλείσιμο του δωδεκαημέρου.

Οι εισηγήσεις αυτές, που αναφέρονται εδώ συνοπτικά, είναι ενδεικτικές για τον πλούτο των ζητημάτων που αναδείχθηκαν, για το εύρος των γνωστικών πεδίων και τις διαφορετικές καταβολές των ανθρώπων που συναντήθηκαν και συνεργάστηκαν με την ευκαιρία αυτής της δράσης.

Ο Δ. Καλιαμπάκος, καθηγητής ΕΜΠ στη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων–Μεταλλουργών και διευθυντής του ΜΕ.Κ.Δ.Ε., αναφέρθηκε στην έρευνα για την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών που διεξάγεται μέσα από τη λειτουργία του αντίστοιχου μεταπτυχιακού προγράμματος του ΕΜΠ, καθώς και στις κρίσιμες αποφάσεις που πάρθηκαν για το έργο της αναστήλωσης του γεφυριού της Πλάκας από την αρμόδια επιστημονική επιτροπή, μέλος της οποίας είναι και ο ίδιος. Ο Σ. Μαμαλούκος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών, έκανε μια εκτενή παρουσίαση για το ρόλο της λιθοδομής στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, με παραδείγματα από το σύνολο σχεδόν του ελλαδικού χώρου. Επίσης υπήρξε ο κύριος ξεναγός του εργαστηρίου στην εξόρμηση που οργανώθηκε την ίδια ημέρα σε τοποθεσίες πολιτιστικού και αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, όπως η γέφυρα της Πολιτσάς και οι οικισμοί των Πραμάντων, των Μελισσουργών και του Φορτοσίου. Ο Γ. Σμύρης, επίκουρος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, αφιέρωσε μία ομιλία στη σημασία της γνώσης του τόπου και των τοπικών υλικών, ερμηνεύοντας παθογένειες που χαρακτηρίζουν τον ελληνικό οικισμένο χώρο ως συνέπειες του φάσματος της άγνοιας και της αδιαφορίας, τόσο από την πλευρά των επαγγελματιών όσο και της πολιτείας. Σε επόμενη εισήγησή του, παρουσίασε από κατασκευαστική και οργανωτική σκοπιά την πρώτη φάση θεμελίωσης για την αποκατάσταση του γεφυριού της Πλάκας, έργο στο οποίο υπήρξε ο επικεφαλής μηχανικός. Ο D. Baxter, διευθυντής του Ινστιτούτου Αποκατάστασης Ιστορικών Κτιρίων (IHBC), ανέλυσε τη μηχανική της τοξοειδούς δομής και στη συνέχεια παρουσίασε τη δράση του Ινστιτούτου στην αποκατάσταση του κάστρου Bánffy στη Ρουμανία, έργο που χρησίμευσε ως πλατφόρμα για την εκπαίδευση και περεταίρω εξειδίκευση ενός πλήθους νέων ντόπιων τεχνιτών. Ο ίδιος εισηγητής, την επόμενη μέρα παρουσίασε δύο διαλέξεις αναφορικά με τις ιδιότητες του ασβέστη και των κονιαμάτων του και συντόνισε μια επίδειξη σβέσης και ανάμιξης διαφορετικών ασβεστοκονιαμάτων. Εκπρόσωποι της ομάδας Eco-Museum Zagori παρουσίασαν τη δράση του φορέα τους και πιο συγκεκριμένα αναφέρθηκαν στην αναγνώριση των ξερολιθικών τοπίων ως πολιτισμικά τοπία και την ανάδειξή τους σε πολιτιστικές διαδρομές. Τέλος, ο πρώτος κύκλος διαλέξεων έκλεισε με την ομιλία του Θ. Παπαγιάννη, γλύπτη και ομότιμου καθηγητή γλυπτικής της ΑΣΚΤ, με μια εκτενή αναφορά στο ρόλο που έπαιξε στο έργο του η βιωματική επαφή με τους τεχνίτες της πέτρας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον κόσμο των μαστόρων συνολικά, ως ένα σύμπαν παραστάσεων και αξιών από το οποίο η σύγχρονη πράξη μπορεί να αντλήσει έμπνευση και προσανατολισμό. Ο σημαντικός  αυτός δάσκαλος, υποδέχθηκε και ξενάγησε ο ίδιος τους συμμετέχοντες του εργαστηρίου που επισκέφθηκαν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που φέρει το όνομά του, στο Ελληνικό Ιωαννίνων. Την ίδια αυτή ημέρα, επισκεφθήκαμε και την Ι. Μονή Τσούκας, ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια της Ηπείρου, κτισμένο στα 1190 μ.Χ.

Την Παρασκευή 31 Αυγούστου, και αφού οι εργασίες πεδίου είχαν ολοκληρωθεί, το εργαστήριο επέστρεψε στη Μονή Μουχουστίου. Η Ε. Μαμάνη, αρχιτέκτονας και υποδιευθύντρια του τμήματος Αλβανίας της διεθνούς οργάνωσης Cultural Heritage without Boarders, παρουσίασε τη δράση που ο εν λόγω φορέας έχει αναπτύξει τις τελευταίες δεκαετίες στην περιοχή των Βαλκανίων, εξηγώντας τους τρόπους με τους οποίους η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα βιώσιμης ανάπτυξης για τις τοπικές κοινότητες. Ο Β. Γκανιάτσας, καθηγητής Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων και Θεωρίας Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, αναφέρθηκε στη μαστορική τέχνη ως διακριτό ‘είδος Γνώσης’, αναπτύσσοντας διεξοδικά τις φιλοσοφικές-γνωσιολογικές προσεγγίσεις που υποστηρίζουν τη θέση αυτή. Ο Β. Νιτσιάκος, καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ερμήνευσε την ιστορική ανάδυση των Ηπειρωτών Μαστόρων μέσα από το μετασχηματισμό της ηπειρώτικης οικονομίας από τη γεωργο-κτηνοτροφική αυτάρκεια στην τεχνική εξειδίκευση. Τέλος, ο Μ. Κορρές, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας Αρχιτεκτονικής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, αναφέρθηκε στη συμβολή του ΕΜΠ στη μελέτη της αποκατάστασης του γεφυριού της Πλάκας και παρουσίασε μια εκτενή ιστορική αναδρομή σε γέφυρες και ζητήματα γεφυροποιίας από την αρχαιότητα έως την Αναγέννηση. Τις δύο αυτές εισηγήσεις, ολοκλήρωσε με μια μυθοπλαστική αφήγηση, συνοδευόμενη από πρωτότυπα σχέδια και ορισμένες σκέψεις πάνω στα ζητήματα της μνήμης και του τόπου.

Από την πλευρά μας, ως Περιοδεύον Εργαστήριο για τις Παραδοσιακές Τεχνικές Δόμησης, μπορούμε να πούμε ότι σημείο εκκίνησης για την προσπάθεια αυτή υπήρξε η κοινή μας πεποίθηση πως οι παραδοσιακές τεχνικές έχουν έναν σημαντικό ρόλο να παίξουν στην ερμηνεία και την αντιμετώπιση της πολύπλευρης κρίσης που χαρακτηρίζει το ελληνικό οικιστικό περιβάλλον, ήδη εδώ και αρκετές δεκαετίες. Αν και είναι μάλλον περιττό, αξίζει ωστόσο να σημειωθεί πως η έμφαση στις παραδοσιακές τεχνικές δεν σημαίνει την υιοθέτηση μιας εικονογραφικής προσέγγισης της παράδοσης, η οποία άλλωστε είναι η άλλη όψη της εγκατάλειψης των παραδοσιακών συνόλων. Πολύ συνοπτικά θα λέγαμε πως η εστίαση στις τεχνικές, σημαίνει την αναζήτηση μιας εναλλακτικής θεώρησης, μιας άλλης στάσης συνολικά απέναντι στο ‘πως’ αλλά και το ‘γιατί’ της παραγωγής του χώρου. Με δυο λόγια, η επανεκτίμηση της γνώσης του τεχνίτη και η διερεύνηση της επικαιρότητας των χειρωνακτικών πρακτικών σημαίνει την αμφισβήτηση του τρέχοντος πλέγματος ιδεών και αξιών, μέσα από το οποίο κτίζονται οι πόλεις μας και την αναπαραγωγή του οποίου εξυπηρετούν.

Καθώς το Εργαστήριο Πέτρινης Δόμησης ολοκληρώθηκε και οι περισσότεροι από εμάς, διοργανωτές και συνεργάτες, εισηγητές και συμμετέχοντες, επιστρέψαμε στα αστικά κέντρα, εκείνο που με βεβαιότητα μπορούμε να πούμε είναι ότι οι ημέρες δίπλα στο γεφύρι μας γέμισαν αισιοδοξία. Αφού επιβεβαιώσαμε πως υπάρχει πράγματι ένα πλήθος ανθρώπων —όχι μόνο καταρτισμένων ή ικανών, αλλά και με όρεξη για δουλειά— με το οποίο μοιραζόμαστε ιδέες και προσδοκίες. Από  την άποψη αυτή, το μπουλούκι που σχηματίστηκε για δώδεκα ημέρες στο παλιό μονοπάτι είναι μια ένδειξη πως πράγματι υπάρχει ένα γνήσιο, σύγχρονο και προοδευτικό ενδιαφέρον για τους τόπους, τις τοπικές παραδόσεις και την παραδοσιακή γνώση. Με αυτούς τους ανθρώπους που γνωρίσαμε τον Αύγουστο και με άλλους που ευελπιστούμε να γνωρίσουμε στο μέλλον, θα συναντηθούμε ξανά, γύρω από τους φορείς της γνώσης αυτής, που δεν είναι άλλοι από τους μάστορες και τα έργα τους.

 

Ομάδα Μπουλούκι, Σεπτέμβριος 2018

Εργαστήριο Πέτρινης Δόμησης στα Τζουμέρκα (20-31 Αυγούστου)

By | Uncategorized

Είμαστε στην ευχάριστη θέση να  ανακοινώσουμε τη δράση μας  «Το Μπουλούκι στο Γεφύρι» και προσκαλούμε όλους τους ενδιαφερόμενους να δηλώσουν συμμετοχή.

Πρόκειται για ένα 12ήμερο εργαστήριο για την πέτρινη δόμηση, το οποίο θα πραγματοποιηθεί σε χώρο κοντά στο γεφύρι της Πλάκας στα Τζουμέρκα της Ηπείρου, μεταξύ 20-31 Αυγούστου 2018. Τη δράση συνδιοργανώνουν το Μπουλούκι, ο δήμος Βορείων Τζουμέρκων και το Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας (ΜΕ.Κ.Δ.Ε.) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Ε.Μ.Π.).

Το αντικείμενο του εργαστηρίου περιλαμβάνει το σύνολο της διαδικασίας μιας πέτρινης κατασκευής, δηλαδή την επιλογή του καταλληλότερου υλικού κατά την εξόρυξη, την επεξεργασία του με το πελέκημα και τον τρόπο δομής, το χτίσιμο.

Σχετικά με τον τρόπο δομής θα παρουσιαστούν τα τρία δομικά μέρη ενός πέτρινου γεφυριού:

  1. Το τόξο (με ξύλινο καλούπι)
  2. Τον τοίχο (με και χωρίς κονίαμα)
  3. Το λιθόστρωτο καλντερίμι (κατάστρωμα)

Στο εργαστήριο θα διδάξουν και θα επιβλέπουν τις κατασκευές που αναφέρθηκαν, έμπειροι και καταξιωμένοι μάστορες από την ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων, ο καθένας από τους οποίους εξειδικεύεται σε κάποια από τις παραπάνω τεχνικές. Πρωτομάστορας του εργαστηρίου θα είναι ο Δημήτρης Λαγός από το Μιχαλίτσι, ενώ μαζί του θα διδάξουν συνολικά άλλοι οκτώ, μεταξύ των οποίων ο συντοπίτης του Χάρης Μπουμπουγιάννης, ο Χρήστος Τσέκας από τους Ραφταναίους, ο Πάτροκλος Πατσιούρας από το Ελληνικό και ο Δημήτρης Γεωργούλης από τους Χουλιαράδες.

Επίσης, στο χώρο του εργαστηρίου θα παρευρεθούν και παλιοί μάστορες της περιοχής, που έχουν πλέον αποσυρθεί από την ενεργό δράση, όπως ο Γιάννης Σκέντος από τους Μελισσουργούς, ο Λάμπρος Γιώτης από την Πράμαντα, Γιώργος Μεράντζας κι ο Σωτήρης Γιώτης από την Τσόπελα και αρκετοί άλλοι, οι οποίοι θα κάνουν μια μικρή προσπάθεια να μεταλαμπαδεύσουν το μεράκι τους για την τέχνη που υπηρέτησαν όλα αυτά τα χρόνια.

Παράλληλα με τα πρακτικά μαθήματα, το πρόγραμμα του εργαστηρίου θα υποστηριχθεί με μια σειρά διαλέξεων θεωρητικού, αλλά και τεχνικού περιεχομένου, από έγκριτους ακαδημαϊκούς, μεταξύ των οποίων:

  • ο Μανώλης Κορρές, ομότιμος καθηγητής ιστορίας αρχιτεκτονικής της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ
  • ο Δημήτρης Καλιαμπάκος, καθηγητής στη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων – Μεταλλουργών του ΕΜΠ και διευθυντής του Μετσόβιου Κέντρου Διεπιστημονικής Έρευνας
  • ο Γεώργιος Σμύρης, επίκουρος καθηγητής ιστορίας αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
  • ο Βασίλης Γκανιάτσας, καθηγητής αρχιτεκτονικών συνθέσεων & θεωρίας του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, διευθυντής του εργαστηρίου αρχιτεκτονικής μορφολογίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ
  • η Έλενα Μαμάνη, αρχιτέκτονας και υποδιευθύντρια των Cultural Heritage without Borders στην Αλβανία.
  • ο Σταύρος Μαμαλούκος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας Αρχιτεκτονικής  του Πανεπιστημίου Πατρών
  • ο Θεόδωρος Παπαγιάννης, ομότιμος καθηγητής γλυπτικής της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας
  • ο David Baxter, διευθυντής των Ευρωπαϊκών έργων του Ινστιτούτου Αποκατάστασης Ιστορικών Κτηρίων (IHBC)

Το εργαστήριο απευθύνεται σε ντόπιους πετράδες που θέλουν να εξειδικεύσουν τις γνώσεις τους, καθώς και σε όσους ενδιαφέρονται για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, την αρχιτεκτονική κληρονομιά και την πολιτισμική διαχείριση. Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων εκτός των μόνιμων κατοίκων των Τζουμέρκων ορίζεται στα 16 άτομα.

Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου θα τεθούν προς συζήτηση τα θέματα της προώθησης και της προβολής του γεφυριού της Πλάκας και του εργοταξίου της αναστήλωσης, της προστασίας και της ανάδειξης των λιθοσωμάτων του κατεστραμμένου γεφυριού, της πιθανής αξιοποίησης του μεταλλότυπου που θα χρησιμοποιηθεί για την αναστήλωση, καθώς και της διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου και της πρόσβασης σε αυτό.

Στο πρόγραμμα του εργαστηρίου περιλαμβάνεται εκδρομή με επισκέψεις σε χώρους πολιτισμού και αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος της περιοχής, καθώς και πολιτιστικές δράσεις σε συνεργασία με τους τοπικούς συλλόγους. Το εργαστήριο θα ολοκληρωθεί με μια επισκόπιση και την απονομή των πιστοποιητικών συμμετοχής.

Κόστος συμμετοχής

Το κόστος περιλαμβάνει τη συμμετοχή στο εργαστήριο, τη διαμονή σε ξενοδοχείο  με πρωινό και ένα πρόγευμα κατά τη διάρκεια της εργασίας, την παροχή υλικών και εργαλείων, ασφάλεια κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου και τις μετακινήσεις στο πλαίσιο της προγραμματισμένης εκδρομής. Οι συμμετέχοντες ευθύνονται για λοιπά προσωπικά έξοδα, καθώς και έξοδα για την άφιξη και αναχώρηση από την περιοχή του εργαστηρίου.

Γενικό κόστος συμμετοχής:    350 €

Φοιτητές/Άνεργοι:                  200 €

Για τους μόνιμους κατοίκους των Τζουμέρκων που θα επιλεγούν να συμμετέχουν στο εργαστήριο, η συμμετοχή είναι δωρεάν.

Δήλωση Συμμετοχής

Δηλώστε συμμετοχή συμπληρώνοντας τη σχετική φόρμα, την οποία μπορείτε να κατεβάσετε εδώ και στείλτε τη στο info@boulouki.org έως τις 10 Ιουνίου 2018. (Για να συμπληρώσετε την αίτηση από τον υπολογιστή, χρειάζεστε Foxit ή Acrobat Reader)

Σημαντικές Ημερομηνίες

17 Ιουνίου 2018                Λήξη προθεσμίας δήλωσης συμμετοχής                                       

22 Ιουνίου 2018                Επιλογή συμμετεχόντων και επιβεβαίωση συμμετοχής              

20-31 Αυγούστου 2018    Διεξαγωγή εργαστηρίου

Πρόταση Εργαστηρίου Πέτρινης Δόμησης στα Τζουμέρκα

By | Uncategorized

Η χρήση της πέτρας, ως κατεξοχήν υλικό δόμησης στην περιοχή των Τζουμέρκων, απέδωσε ένα ιδιαίτερο δομημένο περιβάλλον, που πέραν των φημισμένων οικιστικών συνόλων εκτείνεται στο σύνολο του ορεινού τόπου τον οποίο και μοιάζει να συγκροτεί σε ένα συνεκτικό όλο. Η κυρίαρχη παρουσία της πέτρας, μας ωθεί να διερωτηθούμε για τον υλικό πολιτισμό και την κοινωνική ιστορία της περιοχής, καθώς και για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Τέχνης της Πέτρας: την παρουσία και τη δράση των Μαστόρων και των Μπουλουκιών, των επαγγελματικών ομάδων που ταξίδευαν κτίζοντας (και αντιστρόφως), βαθαίνοντας την τέχνη τους, διαδίδοντας τις πέτρινες μορφές, οικοδομώντας ένα πελώριο σύστημα γνώσης.

Η γνώση αυτή, υπήρξε άρρηκτα δεμένη με την πρακτική της πέτρινης δόμησης· με τα δεδομένα και την πραγματικότητα ενός συγκεκριμένου κάθε φορά έργου, γύρω από το οποίο εκδηλωνόταν και ένα έργο εκπαιδευτικό. Η υλοποίηση του έργου, η επεξεργασία της γνώσης και η διδασκαλία της τέχνης, εμφανίζονται έτσι αδιαχώριστες.  Είναι σαφές, ότι η γνώση αυτή υποχωρεί καθώς η πρακτική της πέτρας έχει εκτοπιστεί από τις νέες τεχνικές, τη διάδοση των σύγχρονων υλικών και ευρύτερα, από το μετασχηματισμό των οικονομικών όρων και των κοινωνικών σχέσεων που άλλοτε συντέλεσαν στην εδραίωση και την άνθισή της. Σημαντική παράμετρος στη διαδικασία αυτή, είναι πως οι ίδιες οι λίθινες κατασκευές –μαρτυρίες μιας εποχής και πυκνωτές μιας γνώσης– χάνονται ή αλλοιώνονται από τις νεότερες επεμβάσεις.

Η αναστήλωση του γεφυριού της Πλάκας (ένα έργο που θα κατασκευαστεί με αυστηρά παραδοσιακές μεθόδους) υπήρξε η αφορμή για να αναμοχλεύσουμε την τοπική γνώση και να αναζητήσουμε τους εναπομείναντες μάστορες που δύνανται και διατίθενται να μεταδώσουν τη γνώση αυτή, καθώς και τους νεότερους επαγγελματίες που σήμερα εργάζονται με την πέτρα. Σε αυτή την κατεύθυνση, η ομάδα Boulouki προχώρησε στην καταγραφή των επαγγελματιών της Πέτρας στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων, σε μια προσπάθεια χαρτογράφησης και αξιολόγησης των φορέων της παραδοσιακής γνώσης. Κύρια σημεία ενδιαφέροντος σε αυτή την προσπάθεια υπήρξαν εξαρχής οι –μεγαλύτεροι σε ηλικία– μάστορες που έχουν την εμπειρία έργων όπου η πέτρα τίθεται ως κύριο δομικό στοιχείο αλλά και η κατασκευή συνολικά ακολουθεί τους παραδοσιακούς κανόνες και τρόπους.

Κύρια πρόθεση της δράσης –και προϋπόθεση για την επιτυχία της– είναι η σύνδεση με την τοπική κοινωνία· με την επικαιρότητά της, τις διαρκείς ανάγκες της, τις συμβολικές της αναφορές. Στο πλαίσιο αυτό επιδιώκεται η συσχέτιση με το γεφύρι της Πλάκας και το έργο της αναστήλωσής του. Το εργαστήριο προτείνεται να πραγματοποιηθεί σε χώρο πλησίον του γεφυριού, με το πρακτικό του αντικείμενο να εστιάζει στο σύνολο της διαδικασίας μιας λίθινης κατασκευής, ξεκινώντας από την επιλογή του κατάλληλου υλικού και την εξόρυξη του, μέχρι το πελέκημα και τον τρόπο δομής. Πιο συγκεκριμένα, εστιάζοντας στα κατασκευαστικά στοιχεία ενός γεφυριού, στο εργαστήριο θα παρουσιαστούν τα τρία στοιχειώδη κατασκευαστικά και δομικά του μέρη, ήτοι το κτίσιμο του τόξου με την βοήθεια ξύλινου καλουπιού, το κτίσιμο του τοίχου και η κατασκευή του λιθόστρωτου καταστρώματος.

Παράλληλα με τα πρακτικά μαθήματα, το πρόγραμμα του εργαστηρίου θα υποστηριχθεί με μια σειρά διαλέξεων θεωρητικού αλλά και τεχνικού περιεχομένου από έγκριτους ακαδημαϊκούς. Το εργαστήριο απευθύνεται εκτός από τους ντόπιους πετράδες –για τους οποίους είναι δωρεάν και στους οποίους παρέχονται κίνητρα για την παρακολούθησή του–  και σε ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, την αρχιτεκτονική κληρονομιά και την πολιτισμική διαχείριση. Έπειτα από ανοικτή πρόσκληση, θα επιλεγούν 16 συμμετέχοντες. Κατά τη διάρκεια των εργασιών, εκτός των άλλων, θα τεθούν προς συζήτηση τα θέματα της προώθησης και της προβολής του μνημείου και του εργοταξίου της αναστήλωσης, της προστασίας και της ανάδειξης των λιθοσωμάτων του κατεστραμμένου γεφυριού, της πιθανής αξιοποίησης του μεταλλότυπου που θα χρησιμοποιηθεί για την αναστήλωση, καθώς και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου και της πρόσβασης σε αυτό. Οι ιδέες και οι προτάσεις που θα προκύψουν θα παρουσιαστούν από τους συμμετέχοντες  στο τέλος του εργαστηρίου και θα κατατεθούν στους εμπλεκόμενους φορείς.

Περαιτέρω, το εργαστήριο αυτό προτείνεται να λειτουργήσει και ως αφορμή, ώστε νέοι επαγγελματίες και επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να έρθουν σε επαφή και με άλλες πτυχές της παράδοσης των Τζουμέρκων. Στην κατεύθυνση αυτή προτείνονται επισκέψεις σε χώρους πολιτισμού, καθώς και ο συντονισμός με δράσεις των τοπικών συλλόγων: ήδη ο πολιτιστικός σύλλογος του Προσηλίου έχει προτείνει να συμπεριλάβει μια κινηματογραφική προβολή στον ευρύτερο χώρο του εργαστηρίου, στα πλαίσια του φεστιβάλ που διοργανώνει την εποχή αυτή.

Ένας ακόμη στόχος της δράσης αυτής είναι να συνεισφέρει στην ενεργοποίηση και την προετοιμασία του έμψυχου δυναμικού της περιοχής  ενόψει της επικείμενης αναστήλωσης του γεφυριού αξιοποιώντας τις πολλαπλές ευκαιρίες που παρέχει ένα  γεγονός τέτοιας σημασίας. Με άλλα λόγια, εκτός από μια μοναδική ευκαιρία για την ανάδειξη της τέχνης της πέτρας, το έργο δίνει πρόσφορο έδαφος για την κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και το άνοιγμα του διαλόγου γύρω από τις ανάγκες και τις προοπτικές της περιοχής. Υπό την οπτική αυτή, το εργοτάξιο του γεφυριού μπορεί να γίνει ένας τόπος συνάντησης μαστόρων και ακαδημαϊκών, φοιτητών, κατοίκων και μαζικών φορέων, καθιστώντας το εγχείρημα αυτό κτήμα πολλών και διαφορετικών ομάδων.

Zugleich wirkt aufgrund der vorwärtsbewegung facharbeit schreiben lassen kosten der luftwiderstand in entgegengesetzter richtung.