Το έργο «Αλλαξημάρια: Σχεδιασμός και εφαρμογή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς», ξεκίνησε με την πιλοτική εφαρμογή του σχεδιαζόμενου μοντέλου στην Ηρακλειά Κυκλάδων, τον Οκτώβριο 2025, με ένα πρόγραμμα επαγγελματικής μαθητείας, διάρκειας δύο εβδομάδων, και πρόγραμμα βιωματικού εργαστηρίου, ανοιχτό στο ευρύτερο κοινό, διάρκειας 6 ημερών. Η δομή και το πρόγραμμα του εργαστηρίου προέκυψαν ως αποτέλεσμα της πρώτης, ερευνητικής φάσης του έργου, προσαρμοσνένη στα νησιωτικά δεδομένα.
Το πρακτικό σκέλος της μαθητείας και του εργαστηρίου πραγματοποιήθηκε στη θέση Κουκούλα, έξω από τον οικισμό Παναγιά στην Ηρακλειά Κυκλάδων. Τα έργα περιέλαβαν την αποκατάσταση τοίχων περίφραξης στο ξεκίνημα του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου, καθώς και αναλημματικών τοίχων σε ελαιώνα πλησίον του μονοπατιού. Κατασκευάστηκε επίσης καλντερίμι σε τμήμα του μονοπατιού που παρουσίαζε δυσκολία πρόσβασης λόγω κλίσης και μορφολογίας.
Συγκεκριμένα, κατά της διάρκεια του προγράμματος δύο εβδομάδων, υλοποιήθηκαν:
- Αποκατάσταση 9 τμημάτων ξερολιθικών αναλημματικών τοίχων, συνολικού μήκους 168,80 μ. Όλοι οι τοίχοι βρίσκονται σε ελαιώνα δυτικά του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου.
- Αποκατάσταση, κατά τόπους μερική, 14 τμημάτων ξερολιθικών τοίχων περίφραξης, συνολικού μήκους 124,75 μ. 12 τμήματα βρίσκονται εκατέρωθεν του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου και δύο στα όρια του ελαιώνα προς τα δυτικά και νότια.
- Κατασκευή ξερολιθικού καλντεριμιού, συνολικού εμβαδού 6,60 τ.μ. Το καλντερίμι δημιουργήθηκε σε σημείο του μονοπατιού προς το Φτερό Δεμάτου, το οποίο παρουσίαζε δυσκολία πρόσβασης λόγω κλίσης και μορφολογίας του εδάφους. Κατασκευάστηκαν τέσσερα σκαλοπάτια (καδένες), προσαρμοζόμενα στο ανάγλυφο του σημείου.
Οι εργασίες στο πεδίο έγιναν υπό την καθοδήγηση του ντόπιου μάστορα Νικολή Γαβαλά και των εκπαιδευτών Γιώργου Τζαβάρα (Μπουλούκι) και Γιάννη Δελλατόλα (Αμπασάδα), οι οποίοι έχουν μεγάλη εμπειρία στην παραδοσιακή δόμηση και στη μετάδοσή της στα πλαίσια εργαστηρίων.
Εκπαίδευση και τοπική κοινωνία
Στο πλαίσιο της διάχυσης του έργου, πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σχολείων από τις Μικρές Κυκλάδες, με βιωματική συμμετοχή μαθητών στη διαδικασία κατασκευής, καθώς και συζητήσεις για τον ρόλο της ξερολιθιάς στο άνυδρο νησιωτικό τοπίο. Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με απογευματινό περίπατο στο Κάστρο της Ηρακλειάς και εορταστική εκδήλωση με τη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας.
Αντίκτυπος και συνέχεια
Το πιλοτικό εργαστήριο αποτέλεσε έναν ζωντανό χώρο μάθησης, συνεργασίας και ανταλλαγής γνώσης, με έντονη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Μετά την ολοκλήρωσή του, συλλέχθηκε ανατροφοδότηση από τους συμμετέχοντες, η οποία αξιοποιήθηκε για τη βελτίωση και οριστικοποίηση του πρότυπου μοντέλου εργαστηρίου ξερολιθιάς, το οποίο είναι διαθέσιμο και διατίθεται δωρεάν σε ψηφιακή μορφή στη βιβλιοθήκη μας.
Το έργο “Αλλαξημάρια: Σχεδιασμός και εφαρμογή ενός προτύπου εργαστηρίου ξερολιθιάς” πραγματοποιείται από το Μιτάτο της Αμοργού σε συνεργασία με το Μπουλούκι την Αμπασάδα. Με επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού, τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, και με την υποστήριξη του Cyclades Preservation Fund (CPF). Οι μετακινήσεις έγιναν με χορηγία της Blue Star Ferries και της Small Cyclades Lines.
