Οι τέσσερις εκπαιδεύτριες-τεχνίτριες του Θερινού Σχολείου επέστρεψαν φέτος, με τις τρεις από αυτές να έχουν μαθητεύσει στο παρελθόν στα εργαστήρια του Σχολείου στα Τζουμέρκα, αναλαμβάνοντας πλέον τον ρόλο της εκπαιδεύτριας και διεκδικώντας τον χώρο τους σε ένα παραδοσιακά ανδροκρατούμενο πεδίο.
Μέσα από τις διαδρομές τους, αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για έναν κατασκευαστικό κλάδο πιο ανοιχτό και συμπεριληπτικό, υμνώντας την αυτονομία και τη βαθιά ικανοποίηση που προσφέρει η μαστορική.
Ευχαριστούμε πολύ την Κλερ, τη Μυρτώ, την Ισμήνη και την Εύα για τη συνοδοιπορία και για το ότι μοιράζονται μαζί μας τη δημιουργική τους φλόγα.
Με αφορμή τη διεθνή ημέρα ίσων αποδοχών και αξίας στην εργασία (18 Σεπτεμβρίου), εκφράζουμε τις ιδιαίτερες ευχαριστίες μας στον Οίκο Δαλκαφούκη, την Ιωάννα Μικρού και τη Μαρία Δαλκαφούκη, που υποστηριξαν έμπρακτα την ισότιμη παρουσία των τεχνιτριών στο Θερινό Σχολείο και την εξέλιξη της παραδοσιακής δόμησης, ενισχύοντας το κοινό μας όραμα.
Η πραγματικότητα του εργοταξίου
Για να προχωράς και να δημιουργείς,
να πληρώνεσαι και να απαιτείς, βρίσκεται αντιμέτωπη κάθε μέρα
με την αμφισβήτηση που πηγάζει από μέσα σου.
Ισμήνη Τσουμπάρη, Αρχιτεκτόνισσα, Τεχνίτρια ξυλουργός
Από τη δική μου εμπειρία, το να είσαι θηλυκότητα στον κατασκευαστικό τομέα στην Ελλάδα έχει μια αμφιθυμία. Υπάρχει μία όμορφη ικανοποίηση, ότι έχεις προσπαθήσει, και έχεις καταφέρει, να κρατάς στα χέρια σου τη δυνατότητα και τη γνώση να φτιάχνεις, και αυτό εμπλουτίζεται κάθε μέρα με όλα τα λάθη και τις αναποδιές. Από την άλλη υπάρχει η αίσθηση ότι κάπου κάτι δεν ταιριάζει εκεί που είσαι, διαρκώς προσπαθείς, διαρκώς καλείσαι να αποδεικνύεις ότι μπορείς, όσα χρόνια κι αν κάνεις αυτή τη δουλειά, γιατί εύκολα κάποιος θα σε αμφισβητήσει. Το χειρότερο είναι ότι η αμφισβήτηση είναι δομική της εαυτής, σε αυτό το πολιτισμικό πλαίσιο που έχουμε μεγαλώσει.
Το να είσαι γυναίκα τεχνίτρια
στον κατασκευαστικό κλάδο ενέχει προκλήσεις
όσον αφορά την αξιοπιστία και την αναγνώριση.
Claire Oiry, Τεχνίτρια φυσικής δόμησης με χώμα “earth architecture”
Σίγουρα, δεν σε παίρνουν στα σοβαρά ή δεν σε αποδέχονται στο χώρο, από την αρχή. Πρέπει να αποδείξεις τον εαυτό σου. Ο ανδροκρατούμενος κόσμος των κατασκευών είναι επίσης ένας κόσμος ανταγωνισμού και σύγκρισης. Έτσι, πρέπει να ανέχεσαι σεξιστικά σχόλια και παρατηρήσεις για την ταχύτητά σου, και άντρες που σου λένε πώς να κάνεις τη δουλειά σου χωρίς να τους ρωτήσεις. Φυσικά, δεν είναι όλοι οι τεχνίτες έτσι, και υπάρχουν και μερικές υπέροχες στιγμές ανταλλαγής, ευτυχώς! Θέλω επίσης να μοιραστώ κάτι θετικό και μια προσωπική εμπειρία που δεν αποτελεί τον γενικό κανόνα. Στα 12 χρόνια στην Κρήτη, δεν ένιωσα ποτέ απειλημένη από τη σωματική μου “ασημαντότητα” ως γυναίκα.
Όταν μπαίνεις στον κόσμο της εκπαίδευσης, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο είναι συχνά εντελώς διαφορετικό και οι γυναίκες τεχνίτριες είναι πολύ πιο αποδεκτές. Είναι επομένως πολύ ευχάριστο να βυθίζεσαι σε αυτό το περιβάλλον κατά τη διάρκεια εβδομάδων όπως αυτή που βιώσαμε όλες/οι μαζί στις αρχές Ιουλίου, στα Τζουμέρκα. Ωστόσο, θέλω να τονίσω ότι η νέα γενιά που συναντάμε στα εργαστήρια συχνά δεν είναι αυτή που θα βρίσκεται σε εργοτάξια σε λίγα χρόνια. Πολύ λίγοι τεχνίτες/εργάτες/μαστορες ακολουθούν εξειδίκευση στο σοβάτισμα/ κονιάματα. Αυτό που κυρίως μεταφέρω στους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες είναι ένα βήμα προς τη μεγαλύτερη αυτονομία. Επειδή πιστεύω ότι όσο πιο αυτόνομοι είμαστε, τόσο πιο ελεύθεροι είμαστε. Αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Το προσφέρουμε αυτό σε έναν προνομιούχο πληθυσμό.
Κατά τη διάρκεια της δουλειάς, διαπιστώνεις σταδιακά
μια μεταστροφή στην αντίληψή των παλιών μαστόρων.
Μυρτώ Παπαθανασίου, Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων
Ως γυναίκα τεχνίτρια δεν εργάζεσαι μόνο στο επάγγελμα που έχεις επιλέξει, εργάζεσαι επίσης κοινωνικά και πολιτικά για την υπεράσπιση του εαυτού σου, της δουλειάς σου και των άλλων γυναικών. Το εργοτάξιο μετατρέπεται κατά μία έννοια σε ένα πεδίο ζύμωσης και αλλαγής της υπάρχουσας νοοτροπίας. Προφανώς δεν είναι εύκολο, αλλά είναι ενδυναμωτικό και αναγκαίο. Το πιο δύσκολο δεν είναι η απαξιωτική συμπεριφορά που συναντάς αλλά οι λιγότερες ευκαιρίες εργασίας. Δυστυχώς, ο στόχος σήμερα περιορίζεται στη ποσότητα και την ταχύτητα της εργασίας, αφήνοντας πίσω την ποιότητα. Αυτό αποτελεί τον κανόνα για τον οποίο ευτυχώς υπάρχουν και εξαιρέσεις.
Εάν το εργοτάξιο είναι χώρος που εκτιμάται η τεχνική επιδεξιότητα και η γνώση τότε δεν νιώθεις “γυναίκα τεχνίτρια”, απλά απολαμβάνεις την ημέρα σου κάνοντας την εργασία που αγαπάς. Στο Μπουλούκι το ζούμε αυτό και είναι πολύ σημαντικό, ακόμα και όταν συνεργάζεται με παλιούς μάστορες που έχουν ακόμα τη σκέψη, ότι αυτά τα επαγγέλματα είναι “ανδρικά”.
Σίγουρα, η εργασία μου μέσα στον χώρο της μαστορικής
και της δόμησης είναι ένα πεδίο διεκδίκησης
και κάποιες φορές είναι κουραστικό.
Εύα Γεωργούλη, Αρχιτέκτων, Τεχνίτρια ξερολιθιάς
Όμως, μέσω της παρουσίας μας η κατάσταση μοιάζει να βελτιώνεται και το εργοτάξιο γίνεται πιο συμπεριληπτικό. Το πιο κουραστικό κομμάτι είναι η συνεχής διεκδίκηση του δικαιώματος στην εργασία. Από μη-οικειότητα, ίσως αμηχανία, και ανάγκη αυτοπροβολής, συχνά συνεργάτες συμπεριφέρονται με αντι-παραγωγικούς τρόπους για την δουλειά. Οι λόγοι αυτής της συμπεριφοράς δικαιολογούνται στα πλαίσια της βοήθειας, χωρίς να είναι ιδιαίτερα βοηθητικές. Μέσα από την οικειοποίηση και άλλων ρόλων και εργαλείων, το κλίμα αλλάζει σιγά-σιγά, χωρίς να ακυρώνει το ήδη υπάρχον, αλλά προσθέτοντας νέα στοιχεία, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μεγαλύτερη ποικιλία και, παράλληλα, μεγαλύτερη παραγωγικότητα.
Σε διάφορες περιστάσεις προβληματίστηκα και ήμουν αβέβαιη για το πώς να δημιουργήσω τον χώρο και τον χρόνο ώστε να αξιοποιήσω τον ρόλο μου ανάμεσα στους πιο εδραιωμένους ρόλους των μαστόρων/ισσων, των μαθητευόμενων και της οργανωτικής ομάδας. Θεωρώ πως αυτή η μεταβατική θέση χρειάζεται εξέλιξη και εξάσκηση, ώστε το στάδιο ανάμεσα σε μαθητευόμενο και μάστορα να γίνει οργανικό κομμάτι της διαδικασίας, κάτι που ίσως είναι σπάνιο σήμερα, αφού και η ίδια η τεχνική ζει μια περίοδο χαμηλής απασχόλησης, άρα και έλλειψης διαφόρων σταδίων πρακτικής και γνώσης. Πρακτικές σαν και αυτή του εργαστηρίου είναι ουσιαστικές για την καθιέρωση όλων των σταδίων και ρόλων μιας μαστορικής.
Από τη μαθητεία στην εκπαίδευση: Η εμπειρία στο Θερινό Σχολείο
Ε: Ήταν μια ενδιαφέρουσα εμπειρία. Έχοντας υπάρξει στον ρόλο της μαθητευόμενης, μπήκα σε πολλές σκέψεις για το τι βοηθάει εμένα να καταλάβω και προσπάθησα να εφαρμόσω έμπρακτα αυτές τις πρακτικές μάθησης. Από την τρίτη μέρα και έπειτα, δημιουργήθηκε μια μικρή ομάδα όπου εγώ μαζί με 3 συμμετέχοντες/ουσες αναλάβαμε να ολοκληρώσουμε ένα κομμάτι του αναβαθμιδώμενου πλατώματος και η συνεργασία μας ήταν απολαυστική. Κινούμασταν μέσα από ερωτήσεις και συζήτηση, με αποτέλεσμα κάθε βήμα να είναι κατανοητό. Επίσης, κάναμε όλες τις δουλειές μαζί, από την διαλογή πετρών, στο κουβάλημα, το πελέκημα, τις δοκιμές και την τοποθέτηση, μέχρι το γέμισμα και το χτίσιμο στην πίσω μεριά του τοίχου. Μεγάλη ικανοποίηση μου προσέφερε η παρατήρηση της εξέλιξης των ατόμων που συνεργάστηκα. Βλέποντας τα να ξεκλειδώνουν πρακτικές και να νιώθουν ικανοποίηση δεν μπορούσα παρά να καμαρώνω.
Ι: Επιστρέφοντας στο σχολείο σαν, ας πούμε, δασκάλα ένιωσα μεγάλη αγωνία και αστάθεια, αλλά και πολύ μεγάλη χαρά. Το να μπορέσω να τρυπώσω στον κατασκευαστικό τομέα και να ανοίξω μια πορτούλα και για άλλες θηλυκότητες ήταν για μένα ένας στόχος. Επίσης, στο Μπουλούκι, δεν ξέρω πως γίνεται, αλλά οι άνθρωποι που συμμετέχουν, σε μεγάλο βαθμό, έχουν δουλεμένες τις σχέσεις, τη συνεργασία και το σεβασμό. Η γνωριμία, η ανταλλαγή και η ενθάρρυνση των συναδελφισσών και των συναδέλφων στις ξυλουργικές εργασίες ήταν πολύ ωραίες στιγμές. Η κατανόηση τους στα λάθη και στις δυσκολίες μου ήταν πολύ ανακουφιστική. Η συνεργασία ήταν για μένα η μεγαλύτερη απόλαυση.
C: Όταν σκέφτομαι την εβδομάδα στα Φράστα, σκέφτομαι τις στιγμές με τους συμμετέχοντες που σοβατίζαμε σε έναν πολύ μικρό χώρο, στους 35 βαθμούς και όλοι ήταν χαρούμενοι… η μαγεία του σοβατίσματος! Ο ενθουσιασμός τους και το πόσο γρήγορα έγιναν σχεδόν εντελώς ανεξάρτητοι, μου έδωσε μεγάλη χαρά. Τους είδα να επιστρέφουν την επόμενη μέρα πρόθυμοι να κάνουν περισσότερα, παρόλο που είναι μια απαιτητική δραστηριότητα. Ήταν επίσης πολύ ευχάριστο που υπήρχαν άνθρωποι όλων των ηλικιών και εθνικοτήτων. Τέλος, η ικανοποίησή μου ως εκπαιδεύτρια προέρχεται από το γεγονός ότι το τελικό αποτέλεσμα είναι ποιοτικό και αισθητικά ελκυστικό. Η αισθητική είναι σημαντική για να ορίσει τη διάθεση των συμμετεχόντων, αλλά και τη δική μου! Το να έχεις ένα υψηλής ποιότητας παραδοτέο προσδίδει αξιοπιστία στα υλικά (ασβέστης και χώμα), εμπιστοσύνη από τους κατοίκους του χωριού και τους μελλοντικούς επισκέπτες.
Μ: Νιώθω μεγάλη χαρά που μου δίνεται η ευκαιρία να μεταδώσω την όποια γνώση έχω μέχρι τώρα αποκτήσει! Η μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι να βλέπω ανθρώπους με τόσο μεγάλο ενδιαφέρον και όρεξη, να δίνουν τρομερή ενέργεια σε αυτό που κάνουν, να ρωτάνε διαρκώς, να προσπαθούν στο 100%. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά για έναν εκπαιδευτή από το να μοιράζεται αυτά που γνωρίζει με ανθρώπους που θέλουν τόσο πολύ να μάθουν! Πάντα οι ανθρώπινες σχέσεις είναι αυτές που μένουν χαραγμένες στη μνήμη μας. Είναι κάτι που δύσκολα περιγράφεται εάν δεν το έχεις ζήσει. Μέσα στο πλαίσιο του εργαστηρίου δημιουργούνται δυνατοί δεσμοί που βασίζονται στην κοινή αγάπη και τη χαρά για αυτό που κάνουμε εδώ. Η συνεργασία και η ομαδικότητα είναι αυτό που μένει κάθε φορά.
