Απολογισμός Ανοιχτών Δράσεων & Εργασιών του Έργου «Κερέτσι»
Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αρμολόγησης και επίχρισης του Σχολείου Τζουμέρκων, φτάνοντας στην τελική φάση αποκατάστασης του και ένα βήμα πριν τη νέα λειτουργία του, ως Σχολείο για την Παραδοσιακή και Αειφόρο Δόμηση. Οι εργασίες ήταν εντατικές και συνδυάστηκαν στο διπλό εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Κερέτσι» διάρκειας 5 εβδομάδων. Πραγματοποιήθηκε η νέα αρμολόγηση της παραδοσιακής τοιχοποιίας του Σχολείου με κονιάματα αερικού ασβέστη και η επίχριση των εσωτερικών χώρων του με πατητά κονιάματα ασβέστη, ανακυκλωμένα αδρανή και άχυρο, και πηλοκονίαμα με άχυρο. Μέρος των εργασιών και της εκπαιδευτικής διαδικασίας ήταν η αφαίρεση των παλιών τσιμεντο-σοβάδων, η κατανόηση των τοπικών λίθων, η σωστή προετοιμασία των διαφορετικών μιγμάτων και τα διαφορετικά στρώματα υλικού.
Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα μαθητείας συμμετείχαν ως εκπαιδευόμενοι 6 τεχνίτες/τριες από την Ήπειρο και τη Σερβία, ενώ το εργαστήριο φιλοξένησε για 2 εβδομάδες 20 συμμετέχοντες/ουσες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, που υποστήριξαν το έργο. Καθοδηγητές για όλη την ομάδα ήταν οι 2 αγαπημένοι μας μάστορες-εκπαιδευτές, ο Dominic Taylor και ο Δημήτρης Φώτης. Στην ομάδα συμμετείχαν επίσης φοιτητές/τριες που κάνουν την πρακτική τους άσκηση στο Μπουλούκι, Ορέστη Νικολαίδης και Δήμητρα Ζάχου, και οι εθελοντές/εθελόντριες μας Μαριντίνα Καρδαράκου, Mats Hanekopf και James Damon.
Διαλέξεις και Σεμινάρια
Τα απογεύματα του εργαστηρίου «Κερέτσι», ήταν γεμάτα ξεχωριστές διαλέξεις και σεμινάρια από προσκεκλημένους ομιλητές/τριες και ομάδες επιστημόνων, τεχνιτών και ερευνητών.
• Ένα μικρής κλίμακας ασβεστοκάμινο αναπάραξαμε με ιδιαίτερη χαρά στο σεμινάριο των Calx Restoration (IR) seminar με τον Damien Condon και τη Brenda. Κάψαμε τοπικό ασβεστόλιθο κατάλληλης ποιότητας και φτιάξαμε τον δικό μας ασβέστη, τον οποίο στη συνέχεια σβήσαμε με μια τεχνική πολύ δημοφιλή στην Ιρλανδία, της ξερής σβέσης ή dry slaking. Χρησιμοποιήσαμε στα κονιάματα στην αρμολόγηση της νότιας όψης.
• Μαζί με τον Maurin Bisig και την Delphine Schmidt από τους Kalkwerk δοκιμάσαμε πιλοτικές εφαρμογές στερέωσης για την σταθεροποίηση των λαξευμένων αγκωναριών της πρόσοψης, φτιάξαμε το δικό μας fresco στη θέση του παλιού μαυροπίνακα, καθώς και μια σειρά από επιφάνειες με διαφορετικά επιχρίσματα.
• Μαζί με τον Αλέξη Στεφανή, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΠΑΔΑδοκιμάσαμε πιλοτικές εφαρμογές στερέωσης για την σταθεροποίηση των λαξευμένων αγκωναριών της πρόσοψης, στο πλαίσιο σεμιναρίων για την φθορά και προστασία των λίθων.
• Ακούσαμε ιστορίες για τα ασβεστοκάμινα της Αστυπάλαιας από τη Λήδα Παπαστεφανάκη, Καθηγήτρια Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων καιμιλήσαμε για την διαχρονία αυτών των πρακτικών στο τοπίο νησιωτικό, ορεινό και ηπειρωτικό.
• Παρέα με την Μαρία Στεφανίδου, Πολιτικό Μηχανικό, Γεωλόγο και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Δομικών Υλικών ΑΠΘσυζητήσαμε για την εξέλιξη της τεχνολογίας των ασβεστιτικών κονιαμάτων και την ανάγκη αναβίωσης της χρήσης του αερικού ασβέστη.
• Στις ιδιαίτερες στιγμές κρατάμε το κλείσιμο του εργαστηρίου, με τη διάλεξη του Τάση Παπαϊωάννου, Αρχιτέκτων Ομότιμος Καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠμε τον οποίο μιλήσαμε για τα αρχιτεκτονημένα τοπία, την χρήση του ασβέστη και του πηλού από την αρχαιότητα εώς την λαϊκή και την σύγχρονη αρχιτεκτονική, την χρήση του χρώματος, παραδοσιακές και μοντέρνες τεχνικές επιχρίσματος στο αστικό και αγροτικό χώρο, για πρακτικές και σώματα γνώσης που χάνονται.
Ανοιχτές Εκδηλώσεις
Με θερμή ανταπόκριση και συμμετοχή από την τοπική κοινότητα και τους επισκέπτες ολοκληρώθηκε ο κύκλος των ανοιχτών δράσεων του προγράμματος, με ομιλίες, συζητήσεις και δημόσιες συναντήσεις γύρω από την παραδοσιακή γνώση του ασβέστη και τη βιώσιμη δόμηση.
Στη Συζήτηση Στρογγυλής Τράπεζας, υπό τον συντονισμό της ΠΕΔ Ηπείρου και με την επιστημονική συνεργασία του Μπουλουκιού, αναδείχθηκε το ζήτημα της παρασκευής και χρήσης κατάλληλης ποιότητας αερικου ασβέστη για την προστασία ιστορικών κατασκευών και την αειφορο δόμηση, και η μελέτη των τοπικών παραδόσεων γύρω από την ιστορική του χρήση. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα την Μαρία Στεφανίδου, Καθηγήτρια και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Δομικών Υλικών του Τμήματος Πολοτικών Μηχανικών του ΑΠΘ και τον Δημήτρη Τσαρούχα, Πολιτικός Μηχανικός και Πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Ασβέστη.
Την τελευταία βραδιά του βιωματικού εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες/ουσες και οι τεχνίτες έλαβαν βεβαιώσεις συμμετοχής, έγινε η παρουσίαση και ο απολογισμός των εργασιών και της εκπαιδευτικής διαδικασίας των δύο εβδομάδων.
Ανοιχτές ημέρες εργοταξίου
Για 3 ημέρες το φετινό εργοτάξιο του Σχολείου, άνοιξε στο κοινό και σε ομάδες με ειδικό ενδιαφέρον. Μας επισκέφτηκαν
η Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Έρευνας και Παρέμβασης και το Κέντρο Ημέρας Άνοιας Ιωαννίνων σε ένα συγκινητικό σεμινάριο σοβατίσματος με τα υλικά και εργαλεία του έργου. Το ΕΠΑΛ Άρτας-Τμήμα Έργων Υποδομής και τους 40 σπουδαστές/στριες που περιηγήθηκαν σε καλές πρακτικές παραδοσιακής και αειφόρου δόμησης, απολαμβάνοντας το τοπίο των Τζουμέρκων. Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πραμάντων και το Δημοτικό Σχολείο Ανέζας Άρτας, πέμπτη και έκτη δημοτικού, μοιράστηκε ιστορίες από τους παππούδες τους να χρησιμοποιούν ασβέστη, και έμαθε τι είναι ο ασβεστόλιθος στο πλαίσιο μιας ζωηρής ξενάγησης στην Έκθεση!
Ευχαριστίες
Για πρώτη φορά, το έργο μας στα Τζουμέρκα υποστηρίζεται ταυτόχρονα από ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις και βραβεία, θεσμικούς φορείς, κοινωφελή ιδρύματα, ιδιώτες, εταιρείες, τοπικές αρχές, μια πολυχρηματοδότηση πιο εκτεταμένη σε σχέση με προηγούμενες φορές, που αποτυπώνει την εμπιστοσύνη προς τη δουλειά μας. Και φέτος οι τοπικές κοινότητες των Φράστων, Αγνάντων και γειτονικών χωριών στα Τζουμέρκα στήριξαν την υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες:
Τον Πολιτιστικό Σύλλογο Φράστων για την διοργάνωση της γιορτής λήξης του εργαστηρίου.
Τις επιχειρήσεις στην Γέφυρα Πλάκας:
- Τα ξενοδοχεία Στο Γεφύρι και Τελωνείο
- Το Καφενείο Στου Ζιάβρα
- Την Ψησταριά «Ο Σώτος»
- Το Σούπερ Μάρκετ «Πολύζος»
Τους τοπικούς συνεργάτες για την προμήθεια υλικών, σκαλωσιών και άλλων οικοδομικών εργασιών. Την κοινότητα και τα καταστήματα των Αγνάντων για τη φιλοξενία και τη στήριξη. Την Κοινσεπ Καρδιά της Μέλισσας, στην Καλλονή Τζουμέρκων, για την αυθεντική ψυχαγωγία και φιλοξενία στο κλείσιμο της μαθητείας.
Τους Δήμους Κεντρικών και Βορείων Τζουμέρκων ως σταθερούς συνεργάτες ενός εγχειρήματος και ενός μοντέλου ανάπτυξης της ορεινής αυτής περιοχής, που εναρμονίζεται ουσιαστικά με τις αρχές του Νέου Ευρωπαϊκού Μπαουχάους, την ομορφιά, την βιωσιμότητα και την συλλογική δημιουργία.
Το πρόγραμμα συνδιοργανώνεται από το «Μπουλούκι» Περιοδεύον Εργαστήριο για τις Παραδοσιακές Τεχνικές Δόμησης, το Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων, το Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας - Τμήμα Ηπείρου, και την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Ηπείρου. Υλοποιείται με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση, της Οικογένειας Σαχίνη, του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη, του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ. Υποστηρίζεται από το έργο «Δράσεις εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης με στόχο την ανάδειξη της αξίας των παραδοσιακών δομικών υλικών με βάση τον αερικό ασβέστη» του χρηματοδοτικού προγράμματος «Φυσικό περιβάλλον και κλιματική ανθεκτικότητα - Εξωστρεφείς Δράσεις 2025» (Προϋπολογισμός: 10.000€, Χρηματοδότηση: Πράσινο Ταμείο, Δικαιούχος: ΠΕΔ Ηπείρου μαζί με την ΑΜΚΕ Μπουλούκι). Παροχή υποτροφίας για μία θέση στη μαθητεία, με τη χορηγία της εταιρείας Δαλκαφούκη Οίκος. Η δράση εκτελείται με την παροχή αιγίδας και οικονομικής επιχορήγησης του Υπουργείου Πολιτισμού.
Το έργο παρήχθη με τη χρηματοδοτική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Το περιεχόμενό του αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των δημιουργών. Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να θεωρηθούν ότι αντανακλούν την επίσημη θέση είτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε του Συμβουλίου της Ευρώπης.
